صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )

411

شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )

و نيز ادلهء قائم بر تجرد صور خيالى و يا حصول عالمى برزخ بين دو عالم - عالم مجرد محض و مادى محض - در مواردى تجرد صور شبحى قائم به نفس و در مواردى صورت مقدارى مجرد از ماده را معلقا بدون حلول در ماده و محل مادى اثبات مىكند . به عبارت ديگر ، دلايل موجود در اين مبحث - چه بر نفى و چه بر اثبات - برخى ، عام و برخى ، خاص است . بنابراين كه قيام صور ذهنى و حصول صور اشباح جسمانى ، قائم به جهت فاعلى نفس به نحو صدور باشد نه حلول ، قهرا حصول صورت مربع مذكور در نفس و موضع ادراك جزئى در جهت يمين و حصول مربع ديگر در جهت يسار نفس ، بسته است به انشاى نفس مربعى را در جهتى و مربع ديگر را در جهت ديگر . در مقام قوس نزول و مرتبه و مقام عالم برزخ ، صور برزخى به ماده قيام ندارند و مع ذلك تميّز دارند و اين معنا از جهات و اعتبارات موجود در عقل مجرد فاعل بلكه خلاق صور برزخى حاصل مىشود . و در جاى خود به مرحلهء تحقيق تام رسيده است كه تميّز ، زمانى از ماده و در مواطنى ، از جهات متكثره در عقل مجرد و فاعل قدسى حاصل مىشود و لازم نيست هميشه از ناحيهء ماده تحقق يابد . اين مطلب را داشته باش تا برسيم به حل اشكال در مقام نقل اشكال و فك عقد و ذبّ ايرادات عويصه بر نفى عالم مثالى به طور مطلق اعم از صور معلقه خارجى و صور معلقهء در صقع نفس و قائم به جهات فاعليه انسانى در موطن ادراك جزئيات . على اىّ حال ، چون نفس در مقام ادراك صور شبحى ، خلاق اين صور است ، تخصص و تميز صور موجود در نفس ، وابسته است به فرض فارض ( خلق و ايجاد نفس ) و اعتبار معتبر ( تصوير نفس صور را بر طبق ما في الخارج يا تصوير صورى كه اصلا وجود خارجى ندارند و مثالى هم در عالم مثال مطلق ندارند ، چون برخى از صور ، از دعابات و شيطنت نفس در مقام وهم و خيال حاصل مىشوند ) و چون نحوهء وجود اشيا مجعول است و نفس ، خالق وجود اين صور است ، اين صور به جعل بسيط مجعولند و نفس ، هويت و